Joodse wandeling 
Den Haag

Den Haag is al eeuwenlang een regeringsstad, diplomatiek centrum en koninklijke residentie. Minder zichtbaar, maar minstens zo bepalend, is de Joodse geschiedenis van de stad.

Tijdens de wandeling Joods Den Haag ontdekt u hoe Joodse inwoners vanaf de zeventiende eeuw hun plaats vonden in de Hofstad — als diplomaten, handelaren, artsen, winkeliers en religieuze leiders. U wandelt door het centrum en hoort hoe de gemeenschap groeide, veranderde en uiteindelijk bijna werd weggevaagd.

Portugese en Hoogduitse Joden in de Hofstad
In de zeventiende eeuw vestigden zich de eerste Sefardische (Portugese) Joden in Den Haag. Zij onderhielden internationale contacten en speelden een rol in handel en diplomatie. Later volgden Asjkenazische (Hoogduitse) Joden, die vooral in het centrum van de stad woonden.

Tijdens de stadswandeling Joods Den Haag loopt u langs locaties waar deze gemeenschappen samenkwamen. U hoort hoe zij hun eigen synagogen stichtten, hoe verschillen in achtergrond en traditie een rol speelden en hoe religie, armoede en welvaart naast elkaar bestonden.

Synagogen en stadsleven
Een belangrijk onderdeel van de wandeling is de omgeving van de historische synagogen, waaronder de Grote Synagoge aan de Wagenstraat en de Portugese synagoge aan de Prinsessegracht.

De gids vertelt hoe de Joodse gemeenschap zich organiseerde met eigen scholen, verenigingen en liefdadigheidsinstellingen. In de negentiende en vroege twintigste eeuw groeide de gemeenschap sterk. Winkeliers, ambtenaren, juristen en ondernemers maakten zichtbaar deel uit van het Haagse straatbeeld.

U hoort over culturele bloei, over zionistische en liberale stromingen, en over de rol van Den Haag als centrum van Joods religieus leven.

Oorlog in de regeringsstad
De bezetting had in Den Haag, als regeringscentrum, directe gevolgen. Anti-Joodse maatregelen volgden elkaar snel op. Registratie, ontslagen, uitsluiting uit het onderwijs — en uiteindelijk deportatie. Tijdens de wandeling staat u stil bij plekken die met deze periode verbonden zijn. De gids vertelt over het Joods Lyceum, over verzamelplaatsen voor transport, over onderduik en over de rol van verzet én collaboratie.

Wat betekende het dat juist in deze stad de Duitse bezettingsmacht haar kantoren vestigde? En hoe werd het Joodse leven vrijwel volledig vernietigd?

Wat bleef, wat verdween
Veel synagogen werden beschadigd of verdwenen. Toch zijn er ook gebouwen die de oorlog overleefden. Na 1945 werd het Joodse leven voorzichtig hervat, zij het op kleinere schaal. Vandaag de dag herinneren monumenten, plaquettes en herdenkingsplaatsen aan de duizenden Haagse Joden die niet terugkeerden. Tijdens de wandeling Joods Den Haag ziet u hoe verleden en heden elkaar in de stad blijven raken.

De wandeling Joods Den Haag is geschikt voor bewoners en bezoekers die de Joodse geschiedenis van de stad willen verkennen.